Doğrulanmış brüt ağırlık (DBA), denizyoluyla taşınacak dolu bir konteynerin, yükü, ambalajı, sabitleme malzemesi ve konteynerin kendi darası dahil olmak üzere onaylı bir yöntemle belirlenmiş toplam ağırlığıdır. Uluslararası literatürde İngilizce adının kısaltmasıyla VGM (verified gross mass) olarak geçer. DBA bilgisi olmayan dolu konteyner gemiye yüklenemez.
Bu rehberde doğrulanmış brüt ağırlığın uluslararası dayanağı olan SOLAS Bölüm VI Kural 2, iki tartım yöntemi, Türkiye'de Denizcilik Genel Müdürlüğü'nün yürüttüğü DBA uygulaması ve sıkça karıştırılan "tartı aleti operatörü" kavramı anlatılıyor. Bilgiler, Mayıs 2026'da yürürlüğe giren güncel yönerge esas alınarak hazırlandı.
Türkiye'deki yönergede brüt ağırlık; konteynerin dara ağırlığı da dahil olmak üzere içindeki yükün, paketleme ve ambalajlama malzemelerinin ve yük emniyet malzemelerinin toplam ağırlığı olarak tanımlanır. Doğrulanmış brüt ağırlık ise bu toplamın yönergede belirtilen iki yöntemden biriyle tespit edilerek onaylanmış halidir. Yani beyan edilen tahmini bir rakam değil, tartıma dayanan ve belgelenen bir değerdir.
DBA'nın amacı gemide doğru istif ve stabilite hesabı yapılabilmesidir. Ağırlığı eksik beyan edilmiş konteyner, istif planında yanlış yere konabilir, konteyner kulelerinin çökmesine ya da denize düşmesine yol açabilir. IMO'nun bu konudaki açıklamaları da doğrulama şartını bu risklerle gerekçelendirir.
Doğrulama şartı, Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi'nin (SOLAS) "Yük bilgisi" başlıklı Bölüm VI Kural 2'sine eklenen 4, 5 ve 6. paragraflardan gelir. Bu değişiklikler IMO Deniz Emniyeti Komitesi'nin 21 Kasım 2014 tarihli MSC.380(94) sayılı kararıyla kabul edilmiş ve 1 Temmuz 2016'da yürürlüğe girmiştir. Uygulamaya yön veren kılavuz MSC.1/Circ.1475 sayılı genelgedir.
Kurala göre ağırlığı doğrulama sorumluluğu yükletendedir (shipper). Doğrulanmış ağırlık taşıma belgesinde yer alır, bu belge yükleten tarafından yetkilendirilmiş bir kişi tarafından imzalanır ve istif planında kullanılabilecek kadar önceden kaptana ve terminal temsilcisine iletilir. Belgede DBA yoksa ve kaptan ile terminal bu bilgiyi başka yoldan edinmemişse konteyner gemiye yüklenmez. Ayrıntılar IMO'nun doğrulanmış brüt ağırlık sayfasında yer alıyor.
Türkiye'de kurallar, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın "Denizyoluyla Taşınacak Dolu Konteynerlerin Brüt Ağırlıklarının Tespiti ve Bildirimi Hakkında Yönerge"siyle belirlenir. Güncel metin 12/05/2026 tarihli Bakanlık Makamı Oluru ile yayımlanmış ve 2021 tarihli önceki yönergeyi yürürlükten kaldırmıştır. Uygulamayı yürüten idare Denizcilik Genel Müdürlüğü'dür ve yönergenin tam metni Denizcilik Genel Müdürlüğü sitesinde yayımlanmaktadır.
DBA belgesi yalnızca Bakanlığın DBA Bilgi Sistemi üzerinden, yetki belgesi almış tartı aleti operatörlerince barkodlu ve karekodlu olarak düzenlenir. Kıyı tesisleri bu sistem dışında üretilmiş bir belgeyi kabul etmez. Yönergenin 5. maddesine göre belgede şu bilgiler bulunur:
Düzenlenen DBA belgesinin geçerlilik süresi 30 gündür. Bu süre içinde gönderilmeyen konteyner için yeni belge gerekir.
SOLAS iki yol tanır: dolu konteyneri bütün olarak tartmak ya da içine giren her şeyi tek tek tartıp konteynerin darasını eklemek. Türkiye'deki yönerge bunları Yöntem-1 (Y-1) ve Yöntem-2 (Y-2) olarak adlandırır ve her biri için ayrı yetki belgesi öngörür.
| Ölçüt | Yöntem-1 | Yöntem-2 |
|---|---|---|
| Ne tartılır? | Kapatılıp taşımaya hazır hale getirilmiş dolu konteyner | Her yük, paket, ambalaj ve yük emniyet malzemesi ayrı ayrı |
| Dara nasıl eklenir? | Taşıt üzerinde tartımda taşıtın darası düşülür | Konteynerin darası tek tek ağırlıkların toplamına eklenir |
| Kimler kullanabilir? | Y-1 yetki belgesi almış tartı aleti operatörleri | Yalnız yetkilendirilmiş yükümlü veya onaylanmış kişi statüsüne sahip, Y-2 yetkisi almış şirketler |
| Uygun olmadığı durum | Bir taşıttaki birden fazla konteynerin birlikte tartılması | Hurda metal, torbasız dökme tahıl, dökme yük ve işlenmemiş mermer blok |
Yöntem-1'de konteyner şasi veya treyler üzerindeyken tartılabilir. Bu durumda kara taşıtı dolu ve boş olarak tartılıp fark alınır ya da taşıtın önceden belgelenmiş darası çıkarılır; taşıt yakıt deposundaki yakıt miktarı da hesaba katılır.
"Tartı aleti operatörü" ifadesi çoğu zaman tartıyı kullanan kişi olarak anlaşılır. Oysa yönergedeki tanıma göre tartı aleti operatörü, Yöntem-1 veya Yöntem-2 ile dolu konteynerlerin DBA'sını belirleyen tüzel kişidir. Yani kavram bir meslek unvanını değil, idareden yetki belgesi alan şirketi ifade eder.
Tartı aleti ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Su Dışındaki Sıvılar İçin Ölçme Sistemleri İle Bazı Ölçü ve Tartı Aletlerinin Muayene Yönetmeliği'nde belirtilen gereklilikleri sağlayan cihazdır. Yetki verilen tartı aleti kural olarak yere sabit olmalıdır; sabit olmayan aletler yalnızca kıyı tesisi sahasında iç dolumu yapılan konteynerler için yetkilendirilebilir. Operatör, tartı aletlerinin periyodik muayenesini yaptırmak, yeterliliğini kaybetmiş aleti kullanmamak ve kayıtları en az üç yıl saklamakla yükümlüdür.
Yönergenin 22. maddesi eğitim şartını da düzenler. Y-1 veya Y-2 yetki belgesi almak isteyen şirketler, görevli personeline IMDG Kod Eğitim Seminerlerine İlişkin Yönerge'nin ekindeki tabloda tanımlanan ilgili eğitimi aldırmak zorundadır; tehlikeli yük elleçlenip elleçlenmemesine göre farklı satırlar uygulanır. Tartım hizmeti verip konteyner iç yükleme hizmeti vermeyen operatörler bu eğitimden muaftır. IMDG Kod eğitimlerinin kıyı tesisi tarafı için IMDG Kod kıyı tesisi eğitimi sayfasına bakılabilir.
Konteynerin dolumundan gemiye yüklenmesine kadar tipik akış şöyledir:
Yönergeye göre yükleten, işi üçüncü bir tarafa yaptırsa bile DBA'nın doğru tespit edilip bildirilmesine ilişkin sorumluluğunu devretmiş olmaz.
Yönergenin kapsamı yalnızca tartım yapan firmalarla sınırlı değildir. Doğrudan yükümlülüğü olan taraflar şunlardır:
Konteyner içindeki yük tehlikeli madde ise, bu tarafların IMDG Kod kapsamındaki yükümlülükleri de ayrıca devam eder. Tehlikeli madde gönderen işletmelerde bu süreçlerin takibi çoğu zaman TMGD danışmanlığı kapsamında yürütülür.
Beyan edilen DBA ile gerçek brüt ağırlık arasındaki fark ±%5'ten fazla olamaz. Yönerge bu payın idari yaptırım uygulama sınırı olduğunu, yükletenin DBA'yı doğru tespit etme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını açıkça belirtir. Kıyı tesisindeki operasyonlardan kaynaklanan ve %5'i aşan bir farkta nihai DBA belgesini düzenlemek kıyı tesisi işleticisinin sorumluluğundadır.
Belgeye hatalı bilgi girildiyse düzeltme, konteyner kıyı tesisine ulaşmadan ve belgenin üretildiği andan itibaren 72 saat içinde DBA Bilgi Sistemi üzerinden yapılır. DBA belgesi olmadan tesise gelen bir konteyneri kabul eden kıyı tesisi, gemiye yüklemeden önce ağırlığı Yöntem-1 ile tespit edip yükletene bildirir. Azami taşıma kapasitesine ilişkin emniyet onay plakasının dayanağı olan sözleşme CSC Sözleşmesi rehberinde anlatılıyor.
Evet. VGM, SOLAS'taki İngilizce karşılığı olan verified gross mass ifadesinin kısaltmasıdır; Türkiye'deki mevzuatta aynı kavram doğrulanmış brüt ağırlık (DBA) olarak geçer.
SOLAS Bölüm VI Kural 2 ve Türkiye'deki yönergeye göre sorumluluk yükletendedir. Yükleten tartımı yazılı sözleşmeyle bir tartı aleti operatörüne yaptırabilir, ancak bu durum DBA'nın doğru tespit edilip bildirilmesine ilişkin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Yönergedeki tanıma göre tartı aleti operatörü, Yöntem-1 veya Yöntem-2 ile dolu konteynerlerin DBA'sını belirleyen tüzel kişidir. Yetki belgesi şirkete düzenlenir; tartıyı fiilen kullanan personel bu şirket adına çalışır.
Hayır. Yöntem-2, yalnızca yetkilendirilmiş yükümlü veya onaylanmış kişi statüsüne sahip olan ve idare tarafından tartı aleti operatörü olarak yetkilendirilen şirketlerce kullanılabilir. Hurda metal, torbasız dökme tahıl, dökme yükler ve işlenmemiş mermer bloklarda Yöntem-1 kullanılır.
Hayır, boş konteynerler için DBA bilgisi aranmaz. Ancak boş konteyneri taşımaya sunan taraf, konteynerin gerçekten boş olduğundan emin olmak zorundadır.
Güncel yönergeye göre DBA belgesinin geçerlilik süresi 30 gündür. Bu süre içinde gönderilmeyen konteyner için yeni bir DBA belgesi düzenlenmesi gerekir.
Yönerge, beyan edilen DBA ile gerçek brüt ağırlık arasındaki farkın ±%5'i aşamayacağını belirtir. Bu pay idari yaptırım sınırı olarak tanımlanmıştır ve yükletenin ağırlığı doğru tespit etme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Yönergeye aykırı davranan taraflara, Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik'te yer alan idari yaptırımlar uygulanır. Güncel yaptırım hükümleri için ilgili yönetmeliğin yürürlükteki metnine bakılmalıdır.
DBA sürecinde görülen hataların önemli kısmı, işin bir formalite gibi görülmesinden kaynaklanır:
Ağırlığın doğru ölçülmesi, yükün konteyner içinde doğru dağıtılması ve sabitlenmesiyle birlikte düşünülmelidir; bu taraf yükleme güvenliği rehberinde ele alınıyor.
ADR Kampüs, DBA tartımı veya tartı aleti operatörlüğü konusunda eğitim vermez ve tartım hizmeti sunmaz; bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Kurumun tehlikeli madde alanındaki yüz yüze eğitimleri Avcılar'daki merkezde yürütülür: SRC-5, TMGD, IMDG Kod kıyı tesisi ve deniz gözetim yetkilisi. Tehlikeli madde gönderen ve taşıyan işletmelere TMGD danışmanlığı da verilir.