CTU Code, konteyner, takas kasası (swap body), karayolu aracı ve demiryolu vagonu gibi yük taşıma birimlerinin güvenli biçimde doldurulması, sabitlenmesi ve boşaltılması için hazırlanmış uluslararası bir uygulama kuralları metnidir. Tam adı IMO/ILO/UNECE Yük Taşıma Birimlerinin Paketlenmesine İlişkin Uygulama Kuralları olan metnin 2014 sürümü; Uluslararası Denizcilik Örgütü, Uluslararası Çalışma Örgütü ve Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu tarafından ortaklaşa geliştirildi.
Türkçe mevzuatta CTU Kod olarak geçen bu metin uluslararası düzeyde bağlayıcı değildir; buna karşın Türkiye'de yükleme emniyetini düzenleyen yönetmelik, yüklerin gemiye emniyetli yüklenmesi için CTU Kod hükümlerine uyulmasını ister. Bu rehber kodun yapısını, sorumluluk zincirini, paketleme adımlarını ve IMDG Kod ile ilişkisini anlatır.
CTU Code, 1997 tarihli IMO/ILO/UNECE Yük Taşıma Birimlerinin Paketlenmesi Rehberi'nin yerini alan güncellenmiş metindir. 2011-2013 yılları arasında bir uzman grubu tarafından revize edildi; UNECE İç Taşımacılık Komitesi Şubat 2014'te, IMO Deniz Emniyeti Komitesi Mayıs 2014'te, ILO Yönetim Organı ise Kasım 2014'te sona eren oturumunda metni onayladı. IMO bünyesinde MSC.1/Circ.1497 sayılı sirküler olarak yayımlandı.
Kod yalnızca deniz taşımacılığı için yazılmamıştır; karayolu, demiryolu ve deniz modlarının birlikte kullanıldığı intermodal zincirin tamamında geçerli olacak şekilde kurgulanmıştır. Rehberlik ettiği kişiler de yalnızca yükü dolduranlar değil, birimi teslim alıp boşaltanlardır. Kodla bağlantılı bilgilendirici materyal (MSC.1/Circ.1498) pratik örnekler sunar ancak kodun parçası sayılmaz.
CTU Code, sorumluluktan eğitime uzanan 13 bölüm ve uygulamaya dönük 10 ekten oluşur. Bölümlerin sırası, bir yük taşıma biriminin sahaya gelişinden boşaltılmasına kadar geçen yolu izler.
Ekler; bilgi akışı, yoğuşma hasarının önlenmesi, onay plakaları, bitki ve zararlı bulaşmasının önlenmesi, yükün paketlenip sabitlenmesi, yüksekte çalışma, fumigasyon ve eğitim programı konu başlıkları gibi uygulama ayrıntılarını içerir. Paketleme ve sabitleme eki, sürtünme katsayılarını ve sabitleme hesaplarını veren beş alt ekle desteklenir.
14 Kasım 2021 tarihli Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik, yüklerin gemiye emniyetli yüklenmesi için yükün cinsine göre BLU Kod, CSS Kod, CTU Kod ve TDC Kod hükümlerine uyulacağını düzenler (madde 14). Aynı Yönetmelik, yük ilgilisine tehlikeli yükleri onaylı yük taşıma birimlerine kurallara uygun ve emniyetli biçimde yükleme, istifleme ve bağlama sorumluluğu verir. Taşıyana da bunun kontrolünü yükler.
Konteynerin brüt ağırlığı da bu zincirin parçasıdır: Yönetmeliğin 18. maddesine göre gemiye yüklenecek dolu konteynerlerin brüt ağırlığı, yükleten tarafça tespit edilip doğrulanmak zorundadır. Bu tartımı yapan yetkili operatörlerin personeli, IMDG Kod eğitim yönergesi gereği CTU Kod eğitmeni bulunan bir kuruluştan eğitim alır. Konu DBA tartı aleti operatörü rehberinde ayrıca ele alınıyor.
Kod, sorumluluğu tek bir tarafa yüklemez; zincirdeki her işlev için ayrı görevler tanımlar. Bir şirket bu işlevlerden birkaçını aynı anda üstlenebilir.
Liman ve terminal çalışanları, forwarder operasyon ekipleri, depo ve dolum sahalarındaki personel ile tehlikeli madde süreçlerini yöneten danışmanlar kodun doğal okuyucularıdır.
Kodun 3. bölümü, güvenli paketlemenin temel adımlarını kısa kurallar halinde verir. Aşağıdaki sıra bu kuralları bir uygulama akışına çevirir.
Boşaltma tarafında da benzer bir disiplin beklenir: birim numarası ve mühür belgelerle karşılaştırılır, dış yüzeyde sızıntı veya zararlı izi aranır. Fumigasyon uygulanmış birimler, içine girilmeden önce açılıp havalandırılır.
Kodun 10. bölümü tehlikeli yüklerin paketlenmesine ayrılmıştır ve denizde IMDG Kod başta olmak üzere ilgili modun tehlikeli madde kurallarıyla birlikte okunur. Temel gerekliliklerde öne çıkan noktalar; paketlerin doğru işaretlenip etiketlendiğinin kontrolü, yükün geçerli kurallara göre paketlenmesi, mümkünse birim kapısına yakın yerleştirilmesi, gerekli levha ve işaretlerin dışa takılması, uyumsuz yüklerin aynı birime konmaması ve hasarlı paketlerin yüklenmemesidir.
Denizyoluyla gidecek bir birime tehlikeli yük doldurulduğunda IMDG Kod'un 5.4.2 kuralındaki Konteyner/Araç Paketleme Sertifikası devreye girer. Türkiye'deki Yönetmeliğe göre bu sertifikayı dolduran ve imzalayan kişiler IMDG Kod Bölüm 1.3'teki ilgili eğitimi almak zorundadır; sertifika yük limana gelmeden önce veya yükle birlikte girişte sunulur. Kıyı tesisi tarafındaki eğitim yükümlülükleri için IMDG Kod kıyı tesisi eğitimi sayfasına bakılabilir.
Kodun önsözü, taşımadaki pek çok olayın hatalı paketleme uygulamalarına bağlandığını belirtir: yetersiz sabitleme, aşırı yükleme ve içeriğin yanlış beyan edilmesi. Bu hataların sonuçlarını çoğu zaman birimi dolduranlar değil, zincirin ilerisindeki çalışanlar ve kamu yaşar.
Doğru yöntem, paketleme öncesinde planı kağıda dökmek ve sabitleme kararlarını yükün, taşıma modunun ve birimin özelliklerine göre vermektir. Karayolu taşımasındaki yük bağlama ilkeleri için yükleme güvenliği rehberi tamamlayıcı bilgi sunar.
İki metin sık karıştırılır, oysa farklı soruları yanıtlar. Temel ayrımlar aşağıdaki tabloda yer alıyor.
| Konu | CTU Code | IMDG Kod |
|---|---|---|
| Hazırlayan | IMO, ILO ve UNECE ortak metni | IMO |
| Hukuki niteliği | Zorunlu olmayan uygulama kuralları; Türkiye'de yükleme emniyeti yönetmeliği atıf yapar | SOLAS Bölüm VII kapsamında 1 Ocak 2004'ten beri zorunlu |
| Kapsadığı yük | Tehlikeli olsun olmasın, yük taşıma birimine konan tüm yükler | Denizyoluyla paketli taşınan tehlikeli yükler |
| Taşıma modu | Karayolu, demiryolu ve denizin birlikte kullanıldığı intermodal zincir | Deniz taşımacılığı |
| Eğitim | Bölüm 13'te sorumlulukla orantılı eğitim önerilir | Bölüm 1.3 kıyı personeli için eğitimi zorunlu tutar |
İki metin birbirinin alternatifi değildir. Tehlikeli yük içeren bir konteynerde IMDG Kod yükün nasıl sınıflandırılıp belgeleneceğini ve işaretleneceğini söyler; CTU Code ise o yükün birim içinde nasıl yerleştirilip sabitleneceğini anlatır.
Kodun 13. bölümü, yük taşıma birimi paketleyen personelin kod içeriği konusunda sorumluluklarıyla orantılı olarak eğitilmesini önerir. Çalışan sorumluluk almadan önce eğitilmeli, eğitimini almadığı işleri yalnızca eğitimli birinin doğrudan gözetimi altında yapmalıdır. Uygun olduğunda eğitim, deneyimli planlamacı ve paketleyicilerin yanında geçirilen bir uygulama dönemiyle desteklenir.
Eğitimin hedefi; kötü paketlenmiş yükün sonuçlarını, yasal gereklilikleri, karayolu, demiryolu ve deniz taşımasında yüke etki eden kuvvetlerin büyüklüğünü ve temel paketleme ile sabitleme ilkelerini kavratmaktır. Konu başlıkları kodun 10. ekinde listelenir. Kod, düzenleyici otoritelerin paydaşlarla birlikte asgari eğitim şartlarını belirlemesini de önerir; Türkiye'de bu çerçeve, IMDG Kod eğitim yönergesindeki konteyner iç yüklemesi ve tartı aleti operatörlüğü gibi görev başlıklarında CTU Kod içeriğinin yer almasıyla somutlaşır.
ADR Kampüs CTU Code alanında eğitim vermez; bu sayfa yalnızca bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tehlikeli madde tarafında ADR Kampüs'ün Avcılar'daki merkezinde yüz yüze verdiği eğitimler SRC-5, TMGD, IMDG Kod kıyı tesisi ve deniz gözetim yetkilisi eğitimleridir. İşletmeler için ayrıca TMGD danışmanlığı sunulur.
Konteyner ve kıyı tesisi tarafında kodla en çok kesişen alan IMDG Kod'dur. ADR Kampüs, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından alınmış IMDG Kod Eğitim Yetki Belgesine ve Deniz Gözetim Yetkilisi Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesine sahiptir; iki belge de sitedeki Yetki Belgelerimiz sayfasında yayımlanır ve e-Devlet üzerinden doğrulanabilir. Paketli tehlikeli yükle çalışan kıyı tesisi personeli için ilgili program IMDG Kod kıyı tesisi eğitimi sayfasında anlatılır.
CTU Code uluslararası düzeyde zorunlu olmayan bir uygulama kuralları metnidir. Türkiye'de ise Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik, yüklerin gemiye emniyetli yüklenmesinde CTU Kod hükümlerine uyulmasını ister.
CTU, İngilizce Cargo Transport Unit yani yük taşıma birimi ifadesinin kısaltmasıdır. Kod bu terimi konteyner, takas kasası, karayolu aracı, demiryolu vagonu ve özellikle intermodal taşımada kullanılan benzer birimler için kullanır.
Kod, Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) ve Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) tarafından ortaklaşa hazırlandı. 2014 sürümü, 1997 tarihli paketleme rehberinin güncellenmiş halidir ve IMO'da MSC.1/Circ.1497 sayılı sirkülerle yayımlandı.
Hayır. Kod, tehlikeli olsun olmasın yük taşıma birimine konan tüm yüklerin paketlenmesi ve sabitlenmesi için rehberlik eder. Tehlikeli yüklere ilişkin ek öneriler ise kodun 10. bölümünde yer alır.
IMDG Kod 5.4.2 kuralındaki bu sertifika, tehlikeli yükleri yük taşıma birimine yükleyen kişiler tarafından doldurulup imzalanır; tank konteynerler bu kuralın dışındadır. Türkiye'deki Yönetmeliğe göre bu kişilerin IMDG Kod Bölüm 1.3'teki ilgili eğitimi almış olması gerekir.
CTU Code, birimin doğru brüt ağırlığının paketleme tamamlandığında belirlenip belgelere işlenmesini ister. Türkiye'de Yönetmeliğin 18. maddesi, gemiye yüklenecek dolu konteynerlerin brüt ağırlığının yükleten tarafça tespit edilip doğrulanmasını zorunlu tutar.
Hayır, ADR Kampüs bu alanda eğitim vermez ve bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır. Kurumun Avcılar'da yüz yüze verdiği eğitimler SRC-5, TMGD, IMDG Kod kıyı tesisi ve deniz gözetim yetkilisi eğitimleridir.