IMDG Kod eğitimi, denizyoluyla taşınacak paketli tehlikeli yüklerle çalışan kıyı personelinin, yaptığı işe uygun düzeyde kural bilgisi edinmesini sağlayan zorunlu bir eğitimdir. Sektörde IMDG Code kıyı tesisi eğitimi olarak da anılan bu program; liman, terminal ve konteyner sahalarında tehlikeli yükü kabul eden, dolduran, etiketleyen, belgeleyen ya da gemiye yükleyen herkesi ilgilendirir.
ADR Kampüs, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından aldığı IMDG Kod Eğitim Yetki Belgesi ile bu eğitimi Avcılar'daki merkezinde yüz yüze verir. Bu sayfada yükümlülüğün hangi kurallara dayandığı, hangi personelin hangi görev başlığında eğitim alması gerektiği ve denetimlerde en sık karşılaşılan eksikler ele alınıyor.
Kıyı tesisi çalışanlarınıza IMDG-Code uyumlu eğitim planlamak için ADR Kampüs ile iletişime geçebilirsiniz.
Adres: Avcılar / İstanbul — E-posta: iletisim@adrkampus.com
IMDG Kod (Denizyoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod), SOLAS Sözleşmesi'nin VII. bölümündeki paketli tehlikeli yük hükümlerinin uygulama metnidir ve IMO'nun açıklamasına göre 1 Ocak 2004'ten bu yana SOLAS kapsamında zorunludur. Kodun eğitimi düzenleyen kısmı Bölüm 1.3'tür. 1.3.1.1 hükmüne göre kıyı personeli, sorumluluklarıyla orantılı ölçüde tehlikeli madde hükümleri konusunda eğitilir; eğitimini tamamlamamış çalışan ancak eğitimli bir kişinin doğrudan gözetimi altında görev yapabilir.
Türkiye'de aynı yükümlülük ulusal mevzuata da işlenmiştir. Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik, kıyı tesisi işleticisinin tehlikeli yük elleçlemesinde ve bunun planlanmasında görev alan personelin eğitim alarak belgelendirilmesini sağlamasını, belgesi olmayan personeli bu operasyonlarda görevlendirmemesini şart koşar (madde 11). Eğitimin usul ve esaslarını ise 26 Temmuz 2019 tarihli IMDG Kod Eğitim Seminerlerine İlişkin Yönerge belirler.
IMDG Kod, kıyı personelinin eğitimini tek bir dersle sınırlamaz; 1.3.1.2 hükmü eğitimi üç katmana ayırır. Ulusal Yönerge de aynı yapıyı seminer türleri olarak tekrarlar ve buna bir yenileme katmanı ekler.
Kod ayrıca eğitim kayıtlarının işveren tarafından tutulmasını ve istendiğinde çalışana ya da yetkili makama sunulmasını ister. IMO, eğitimle ilgili 1.3.1.4 ile 1.3.1.7 arasındaki paragrafların tavsiye niteliğinde kaldığını belirtir; temel eğitim yükümlülüğü ise zorunludur.
1.3.1.2 hükmü eğitim alması gereken kıyı personelini görev üzerinden tanımlar: tehlikeli maddeyi sınıflandıran ve uygun sevkiyat adını belirleyen, paketleyen, işaretleyen ve etiketleyen, yük taşıma birimini dolduran veya boşaltan, taşıma belgesini hazırlayan, yükü taşımaya arz eden ya da kabul eden, elleçleyen, yükleme ve istif planını hazırlayan, gemiye yükleyen veya gemiden boşaltan ve kurallara uyumu denetleyen kişiler. Belirleyici olan unvan değil, fiilen yapılan iştir.
Ulusal Yönerge bu görevleri kıyı tesisinin faaliyetiyle eşleştirir. Aşağıdaki tablo, Yönerge'nin 5. maddesinde sayılan durumları ve karşılık gelen görev başlıklarını gösterir.
| Faaliyet | Yönerge'deki görev başlığı |
|---|---|
| Konteyner elleçlemesi (gemiye yükleme, gemiden boşaltma) | Gemilerden yükleme/boşaltma |
| Konteyner iç yüklemesi (dolum ve boşaltma) | Yük taşıma birimlerinin yüklenmesi/boşaltılması |
| Aynı personelin iki işi birlikte yapması | Kategori 1 (iki eğitimin birleştirilmiş hali) |
| Sıvı dökme tehlikeli yükün tesisteki istasyondan kara tankerlerine yüklenmesi | İşaretleme, etiketleme, plakartlandırma |
| Paketli tehlikeli yüklere yönelik deniz gözetimi | Gözetim |
Yönerge'nin 10. maddesine göre göreve yeni başlayan personel, işe girişinden itibaren en geç üç ay içinde görev tanımına uygun eğitimi almak zorundadır; bu süre içinde yalnızca eğitimli kişilerin yanında çalışabilir. Kıyı tesisi ile kara tesisleri arasında taşıma yapan sürücülerden ise taşımaya uygun geçerli bir SRC-5 belgesi ya da Yönerge'deki ilgili görev eğitimi aranır (madde 9).
İçerik, IMDG Kod'un ilgili bölümleri ile Yönerge ekindeki konu tablosuna göre kurgulanır. Her görev başlığında ağırlık değişse de kıyı tesisi personeli için aşağıdaki konular programın omurgasını oluşturur.
Programın tesis gerçekliğine oturması için katılımcıların elleçledikleri sınıflar ve kullandıkları belge örnekleri eğitimde birlikte incelenir. Kıyı tesisinin yük profiline göre içerik vurgusu ayarlanabilir. Tesisin Tehlikeli Yük Elleçleme Rehberi de anlatılan kuralların sahadaki karşılığını görmek için iyi bir çalışma malzemesidir.
Kurumsal bir IMDG Kod eğitimi planı, personeli bir salona toplamaktan önce başlar. Aşağıdaki sıra, hem Kod'un hem de ulusal Yönerge'nin beklentisini karşılayan pratik bir akıştır.
Kıyı tesislerinde görev yapan TMGD'nin IMDG Kod kapsamında Bakanlıkça yetkilendirilmiş olması gerekir (Yönetmelik madde 6); eğitim planlaması bu danışmanla birlikte yürütülür. Karayolu tarafındaki danışmanlık yükümlülükleri için ADR Kampüs'ün TMGD danışmanlığı sayfası ayrıca incelenebilir.
Yönetmelik, kıyı tesislerindeki denetimlerde personelin bilgi ve becerisi yetersiz bulunursa İdarenin eğitimlerin tekrarlanmasını isteyebileceğini hükme bağlar (madde 13). Yönerge de Bakanlığın uygunluk belgesi denetimleri sırasında personelin görev alanıyla ilgili bilgisini kontrol edebileceğini ve yetersiz gördüğünde eğitimin tekrarını talep edebileceğini söyler. Yani belgenin varlığı kadar personelin gerçekten ne bildiği de ölçülür.
Eylül 2025'te yapılan değişiklikle liman başkanlıklarının, kıyı tesislerinin TYUB şartlarını sürdürüp sürdürmediğini bir yılı aşmayan aralıklarla program dışı denetimle kontrol etmesi öngörüldü. Personeline gerekli eğitimleri aldırmayan kıyı tesisi işleticisi için Yönetmelik ayrıca idari para cezası öngörür (madde 22). Güncel ve görev bazlı düzenlenmiş eğitim dosyası, bu denetimlerde tesisin elindeki en somut kanıttır.
Sahada karşılaşılan eksiklerin çoğu, eğitimin hiç yapılmamasından değil yanlış kurgulanmasından kaynaklanır. En sık görülen durumlar ve doğru uygulama şunlardır:
Doğru yöntemin özü dört adımdır: görev envanteri, eşleştirme, yetkili kuruluşta eğitim ve belge takibi. Bu döngü düzenli işlediğinde denetim hazırlığı ayrı bir proje olmaktan çıkar.
Bu üç kavram sık karıştırılır. IMDG Kod eğitimi, kıyı tesisinde tehlikeli yükle doğrudan çalışan personelin görevine uygun bilgi edinmesini hedefler ve sağlanması tesis işleticisinin yükümlülüğüdür.
TMGD ise tesisin tehlikeli yük süreçlerini izleyen ve raporlayan danışmandır; kıyı tesislerinde IMDG Kod kapsamında yetkilendirilmiş olması ve altı ayda bir İdareye rapor sunması gerekir. Deniz gözetim yetkilisi ise bir gözetim şirketi adına, yük ilgilisinin talebiyle bağımsız kontrol ve belgelendirme yapan uzmandır; eğitimi ve yetkilendirmesi ayrı bir yönergeye tabidir. Bu rolün ayrıntıları deniz gözetim yetkilisi eğitimi sayfasında anlatılıyor.
Eğitim süresi, kıyı tesisinin faaliyet kapsamına göre belirlenir. Eğitim sonunda resmi geçerliliği olan sertifika düzenlenir. Denetimlerde IMDG-Code eğitim belgesinin olmaması ceza riskini artırır.
ADR Kampüs, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü tarafından düzenlenen IMDG Kod Eğitim Yetki Belgesine sahiptir. Belge 13 Kasım 2025 tarihlidir ve 13 Kasım 2030'a kadar geçerlidir. Belgenin görüntüsü ve e-Devlet üzerinden barkodlu doğrulama bilgisi yetki belgelerimiz sayfasında yer alır.
Eğitimler Avcılar'daki merkezde yüz yüze yapılır. Bu format, katılımcıların kendi tesislerinden getirdikleri belge ve etiket örnekleri üzerinden çalışmayı, istif ve ayırma tablolarını birlikte okumayı kolaylaştırır. Kurumun aynı zamanda onaylı Deniz Gözetim Yetkilisi Eğitim Kuruluşu olması, kıyı tesisi ile gözetim tarafının beklentilerini aynı çatı altında ele almasını sağlar.
Evet. IMDG Kod Bölüm 1.3 ve Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik, tehlikeli yük elleçlemesinde ve planlamasında görev alan personelin eğitim alarak belgelendirilmesini ister. Belgesi olmayan personel bu operasyonlarda görevlendirilemez.
Eşleştirme unvana göre değil yapılan işe göre yapılır. Konteyner elleçlemesi yapan tesislerde gemilerden yükleme/boşaltma, konteyner iç yüklemesinde yük taşıma birimlerinin yüklenmesi/boşaltılması başlığı esas alınır; iki işi birlikte yapan personel için Kategori 1 eğitimi verilebilir.
Yönerge, göreve yeni başlayan personelin en geç üç ay içinde görev tanımına uygun eğitimi almasını ister. Bu süre içinde kişi yalnızca eğitim almış çalışanların yanında görev yapabilir.
Yenileme eğitimi, sertifika tarihinden itibaren iki yılda bir alınır ve sertifikanın bitiş tarihinden önce tamamlanmalıdır. Bu süreyi kaçıran kişiye yeniden eğitim almadan sertifika düzenlenmez.
Sertifika, tehlikeli yükü yük taşıma birimine yükleyen kişiler tarafından doldurulur ve imzalanır; tank konteynerler bu kuralın dışındadır. Yönetmeliğe göre bu kişilerin IMDG Kod Bölüm 1.3'teki ilgili eğitimi almış olması gerekir.
Verebilir, ancak Yönerge'ye göre bunun için tesisin İdareden eğitim vermek üzere yetki almış olması şarttır. Yetkisi olmayan tesisler personelini Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir eğitim kuruluşunda eğitmek zorundadır.
Eğitim, Bakanlıktan alınmış IMDG Kod Eğitim Yetki Belgesi kapsamında Avcılar'daki merkezde yüz yüze verilir. Yetki belgesi kurumun yetki belgeleri sayfasında yayımlanır ve e-Devlet barkodlu belge doğrulama sistemiyle kontrol edilebilir.