SRC-5'li şoför, tehlikeli madde taşıyan bir aracı kullanabilmek için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın düzenlediği Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitim Sertifikasına sahip sürücüdür. Akaryakıt, LPG, kimyasal veya tehlikeli atık taşıyan işletmeler için bu belgeli sürücüyü bulmak kadar, belgenin taşınacak yüke gerçekten uygun olup olmadığını anlamak da önemlidir. Yanlış türde ya da süresi dolmuş bir sertifika, taşımanın başlamaması için yeterli bir sebeptir.
Bu rehber, SRC-5 belgeli sürücü arayan işletmeler için hazırlandı. İşe alımda hangi belgelerin kontrol edileceği, e-Devlet üzerinden doğrulamanın nasıl yapılacağı, gönderen ve taşımacının yükümlülükleri ve TMGD'nin bu süreçteki yeri adım adım anlatılıyor.
Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik, SRC5'i ADR Bölüm 8.2 kapsamında Bakanlıkça düzenlenen belge olarak tanımlar. Aynı yönetmeliğe göre ulusal ve uluslararası karayollarında tehlikeli madde taşıyacak sürücülerin bu belgeye sahip olması zorunludur. Belge, sürücünün onaylı bir eğitime katıldığını ve Bakanlığın sınavını geçtiğini gösterir.
Belge uluslararası bir çerçeveye dayandığı için yurt dışında alınmış sertifikalar da gündeme gelebilir. ADR 8.2.1.6'ya göre ADR'ye taraf bir ülkenin yetkili makamınca kurallara uygun düzenlenen sürücü eğitim sertifikaları, diğer taraf ülkelerce geçerlilik süresi boyunca kabul edilir. İşveren açısından bu, yabancı sertifikalı bir SRC-5'li şoför adayında da aynı tür ve süre kontrolünün yapılması gerektiği anlamına gelir.
Belgenin nasıl alındığı, sınav yapısı ve kimler için zorunlu olduğu SRC-5 belgesi sayfasında ayrıntılı anlatılıyor. Bu rehber ise konuya işveren tarafından bakıyor.
SRC-5 tek tip bir belge değildir. ADR 8.2.1'e göre her sürücü temel eğitimi alır; bazı taşımalar için bunun üzerine uzmanlık eğitimi gerekir. İşe alımda ilk bakılacak nokta, sertifikanın kapsamının yapılacak işi karşılayıp karşılamadığıdır:
ADR'deki sertifika modelinde geçerli sınıflar veya UN numaraları "Tanklar" ve "Tanklar dışında" olarak iki ayrı alanda gösterilir. Akaryakıt tankeri kullanacak bir sürücünün yalnızca temel sertifikası varsa, belgesi bu iş için yeterli değildir. Temel ve tanker eğitimi arasındaki içerik farkı temel ve tanker eğitimi sayfasında ele alınıyor.
Tehlikeli madde taşıyacak bir sürücü için dosyada en az şu belgelerin güncel olduğu görülmelidir:
Plastik kart henüz basılmamışsa sürücü, e-Devlet üzerinden alınan geçici sertifikayı gösterebilir. Bakanlık duyurularına göre geçici sertifika yalnızca yurt içinde kullanılabilir; uluslararası sefer yapacak sürücü için bu ayrıca dikkate alınmalıdır.
Fotokopi veya fotoğraf üzerinden belge kabul etmek, sahte ya da süresi geçmiş belge riskini açık bırakır. Doğrulama için izlenebilecek adımlar şunlardır:
ADR 8.2.2.8.2'ye göre sürücü eğitim sertifikası, ilk temel eğitim sınavının geçildiği tarihten itibaren beş yıl geçerlidir. Sonradan eklenen tanker veya sınıf uzmanlığı yeni bir beş yıl başlatmaz; mevcut sertifikanın bitiş tarihine kadar geçerli olur. Yenileme, bilgi tazeleme eğitimi ve sınavla yapılır; sınav son geçerlilik tarihinden önceki on iki ay içinde geçilirse yeni belgenin süresi eski belgenin bitiş tarihinden başlar.
Birden fazla sürücü çalıştıran işletmeler için bitiş tarihlerini bir tabloda izlemek, son ayda aracın park halinde kalmasını önler. Süreç ayrıntıları SRC-5 yenileme sayfasında anlatılıyor.
Yönetmelik, taşıtın taşınan maddenin sınıfına ve taşıma şekline uygun SRC5 sertifikalı sürücülere kullandırılmasını taşımacının yükümlülüğü olarak sayar (Madde 22). Taşımacı, yönetmelikteki şartlardan birinin ihlal edildiğini tespit ederse ihlal giderilene kadar taşımayı başlatmaz. Sürücü de uygun sertifikaya sahip olmak ve denetimde ibraz etmekle yükümlüdür (Madde 23).
Gönderenin görevi ise taşımanın "Taşımacı" faaliyet konulu Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesine sahip taşımacılarla yapılmasını ve taşıma evrakının eksiksiz hazırlanmasını sağlamaktır (Madde 18). Yükün kendi sahasından çıktığı gönderen, yükleme öncesinde sürücünün sertifikasını da görmek isteyebilir. ADR 8.1.2.2'ye göre sürücü eğitim sertifikası, taşıma ünitesinin sürücü kabininde bulundurulması gereken belgeler arasındadır. Yönetmeliğin tam metni Mevzuat Bilgi Sistemi'nde yer alıyor.
Tehlikeli madde güvenlik danışmanı (TMGD), sürücü seçmez ama sürücü dosyasının denetlenebilir olmasını sağlar. Yönetmelik, danışmanlık almak zorunda olan işletmeler ve danışmanlık kuruluşları için taşıtta bulunması gereken doküman ve emniyet teçhizatına yönelik talimatların oluşturulmasını ve tehlikeli madde süreçlerindeki personele ADR Bölüm 1.3 kapsamındaki eğitimlerin verilip kayıt altına alınmasını sayar.
Bu çerçevede SRC-5 geçerlilik tarihlerinin takibi, kabin belge kontrol listeleri ve yükleme öncesi kontrol formları çoğu işletmede TMGD danışmanlığı kapsamında hazırlanır.
Hayır. ADR Kampüs şoför tedariki yapmaz; bu sayfa belge kontrolü konusunda bilgilendirme amaçlıdır. Talep olduğunda yönlendirme yapılabilir.
İlk bakılacak nokta, sertifikanın türünün yapılacak işe uygun olup olmadığı ve son geçerlilik tarihidir. Ardından sürücü belgesinin sınıfı, psikoteknik raporunun tarihi ve belgenin e-Devlet üzerinden doğrulanması kontrol edilir.
Kapasitesi 1 m³'ü aşan sabit veya sökülebilir tanklarla ya da münferit kapasitesi 3 m³'ü aşan tank konteyner ve portatif tanklarla yapılan taşımalarda ADR tanker uzmanlık eğitimini şart koşar. Yalnızca temel sertifikası olan sürücü bu taşımalar için yeterli değildir.
Sürücünün e-Devlet'ten aldığı barkodlu belge, e-Devlet'teki Mesleki Yeterlilik Belgesi Doğrulama hizmetinde barkod numarası girilerek veya mobil uygulamada karekod okutularak doğrulanabilir. Ekrandaki bilgiler kart ve kimlikle karşılaştırılmalıdır.
ADR'ye göre sürücü eğitim sertifikası, ilk temel sınavın geçildiği tarihten itibaren beş yıl geçerlidir. Sonradan eklenen tanker veya sınıf uzmanlığı bu bitiş tarihini değiştirmez.
Bakanlık duyurularına göre e-Devlet üzerinden alınan geçici Tehlikeli Mal Taşımacılığı Sürücü Eğitim Sertifikası yalnızca yurt içinde kullanılabilir. Uluslararası taşımalarda basılı sertifika gerekir.
Yönetmelik, taşıtı uygun SRC5 sertifikalı sürücülere kullandırma yükümlülüğünü taşımacıya, uygun sertifikaya sahip olup denetimde ibraz etme yükümlülüğünü sürücüye verir. Taşımacı bir ihlal tespit ederse ihlal giderilene kadar taşımayı başlatmaz.
ADR Kampüs şoför tedariki yapmaz; bu sayfa SRC-5 belgeli sürücü arayan işletmeleri bilgilendirmek amacıyla hazırlanmıştır. Talep olduğunda yönlendirme yapılabilir. Avcılar'daki merkezde yüz yüze verilen eğitimler SRC-5 eğitimi, TMGD, IMDG Kod kıyı tesisi ve deniz gözetim yetkilisi eğitimleridir; işletmelere TMGD danışmanlığı da sunulur.