IMDG Code Nedir? Türkçe Anlamı ve Temel Kavramlar

IMDG Code nedir sorusunun cevabı ilk cümlede verilebilir: IMDG Code (International Maritime Dangerous Goods Code), Türk mevzuatında “Denizyoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod” adıyla geçen ve paketli tehlikeli yüklerin gemiyle güvenli taşınmasının kurallarını belirleyen Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) düzenlemesidir. Kod; tehlikeli maddenin sınıflandırılmasından ambalajına, etiketinden taşıma belgesine, gemideki istif ve ayırma kurallarına kadar zincirin tamamını tek bir dille tarif eder.

IMDG Kod, SOLAS Sözleşmesi Bölüm VII ile MARPOL Ek III hükümlerinin uygulama metnidir ve 1 Ocak 2004’ten bu yana zorunludur. 2026 yılında tek geçerli sürüm Amendment 42-24’ü içeren 2024 baskısıdır. Bu rehber kodun Türkçe karşılığını, dayanağını, yapısını, temel kavramlarını ve ADR ile CTU Kod’dan farkını birincil kaynaklara dayanarak anlatır.

IMDG Code Türkçe Ne Demek, Resmi Türkçe Metni Var mı?

IMDG Code’un Türkçe karşılığı “Denizyoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod”dur; bu ad, Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik’in tanımlar maddesinde geçer. Sektörde “Uluslararası Denizcilik Tehlikeli Yükler Kodu” çevirisi de yaygındır, ancak mevzuat dilinde kullanılan ad öncekidir.

Bağlayıcı bir resmi Türkçe metin yoktur. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü, 2022 baskısının (Amendment 41-22) Türkçe çevirisini iki cilt halinde uluslararası sözleşmeler sayfasında yayımlar. Çevirinin kapağındaki açıklamaya göre bu çeviri resmi değildir; İngilizce metinle fark olduğunda İngilizce hükümler geçerlidir ve Türkçe metne dayanılarak yapılan hatalı işlemlerden Bakanlık sorumlu tutulamaz.

IMDG Kod Hangi Kurallara Dayanır?

IMDG Kod’un hukuki dayanağı iki IMO sözleşmesidir: SOLAS Bölüm VII ve MARPOL Ek III. IMO’nun açıklamasına göre paketli tehlikeli yüklerin taşınması SOLAS Bölüm VII’nin uzantısı sayılan IMDG Kod’a uygun yapılır; MARPOL Ek III’ün paketli zararlı maddelere ilişkin kirlilik önleme hükümleri de kodda genişletilmiştir.

Kod 1965’te tavsiye niteliğinde bir metin olarak kabul edildi ve 1 Ocak 2004’ten itibaren SOLAS kapsamında zorunlu hale geldi. Bazı kısımlar hâlâ tavsiye niteliğindedir; IMO’nun saydığı bu kısımlar arasında eğitimle ilgili 1.3.1.4 ile 1.3.1.7 arasındaki paragraflar ve 1.4.1.1 dışındaki güvenlik hükümleri (Bölüm 1.4) bulunur.

Türkiye’de kodun uygulama çerçevesini 14 Kasım 2021 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Yüklerin Denizyoluyla Taşınması ve Yükleme Emniyeti Hakkında Yönetmelik çizer. Yönetmelik SOLAS ve MARPOL 73/78’e dayanır; Türk bayraklı gemilerde taşınan ve kıyı tesislerinde elleçlenen tehlikeli yükleri kapsar.

IMDG Kod Nasıl Okunur? Yedi Kısım, İki Cilt ve Ek

IMDG Kod yedi kısımdan oluşur ve iki cilt halinde yayımlanır. Türkçe çevirinin içindekiler bölümüne göre kısımlar şöyle sıralanır:

• Kısım 1: Genel hükümler, tanımlar ve eğitim
• Kısım 2: Sınıflandırma
• Kısım 3: Tehlikeli Maddeler Listesi, özel hükümler ve muafiyetler (ikinci ciltte)
• Kısım 4: Paketleme ve tank hükümleri
• Kısım 5: Sevkiyat prosedürleri (işaretleme, etiketleme, plakartlama, belgeler)
• Kısım 6: Ambalajların, orta boy dökme yük konteynerlerinin (IBC), büyük ambalajların ve tankların yapımı ve testleri
• Kısım 7: Taşıma faaliyetlerine ilişkin hükümler (istif, ayırma, yük taşıma birimleri)

Kodun yanında yayımlanan Ek’te acil durum müdahalesi için EmS Rehberi ve tıbbi ilk yardım için MFAG bulunur. Türk Yönetmeliği de acil durumlarda EmS Rehberinden, kazazedelere ilk yardımda IMDG Kod ekindeki MFAG’dan yararlanılmasını ister (madde 8).

Temel Kavramlar: UN Numarası, Uygun Sevkiyat Adı, Ambalaj Grubu

IMDG Kod’u okumayı kolaylaştıran beş kavram vardır ve hepsi Tehlikeli Maddeler Listesi’nde aynı satırda buluşur. UN numarası, maddeyi uluslararası düzeyde tanımlayan dört haneli numaradır. Uygun sevkiyat adı, taşıma belgesinde ve pakette kullanılması gereken standart addır; ürünün ticari adı tek başına yeterli değildir.

Ambalaj grubu, tehlikenin derecesini gösterir: I yüksek, II orta, III düşük tehlike anlamına gelir ve ambalajın dayanım şartını belirler. İstif (stowage), yükün gemide nereye konulacağını; ayırma (segregation) ise birbiriyle tepkimeye girebilecek yüklerin aralarında ne kadar mesafe ya da engel olacağını düzenler.

İşaretleme ile etiketleme de ayrı kavramlardır. İşaretleme pakete UN numarası ve uygun sevkiyat adı gibi bilgilerin yazılmasıdır; etiketleme ise tehlike sınıfını gösteren elmas biçimli etiketin yapıştırılmasıdır. Yük taşıma biriminin dış yüzüne asılan büyük boy etikete plakart denir.

IMDG Kod’daki 9 Tehlike Sınıfı

IMDG Kod tehlikeli maddeleri, tehlikenin türüne göre dokuz sınıfa ayırır; bazı sınıflar alt bölümlere ayrılır. Sınıf adları aşağıda kodun Türkçe çevirisindeki biçimiyle verilmiştir.

Sınıf	Tehlike türü
Sınıf 1	Patlayıcılar (1.1 ile 1.6 arası bölümler)
Sınıf 2	Gazlar: 2.1 alevlenebilir, 2.2 alevlenmeyen ve zehirsiz, 2.3 zehirli gazlar
Sınıf 3	Alevlenebilir sıvılar
Sınıf 4	4.1 alevlenebilir katılar, 4.2 kendiliğinden yanmaya yatkın maddeler, 4.3 su ile temas ettiğinde alevlenebilir gaz açığa çıkaran maddeler
Sınıf 5	5.1 yükseltgen (oksitleyici) maddeler, 5.2 organik peroksitler
Sınıf 6	6.1 zehirli maddeler, 6.2 bulaşıcı maddeler
Sınıf 7	Radyoaktif malzemeler
Sınıf 8	Aşındırıcı maddeler
Sınıf 9	Çevreye zararlı maddeler dahil muhtelif tehlikeli maddeler ve nesneler

Sınıfların yanında bir de deniz kirleticiler kavramı vardır. Kod, deniz kirleticileri MARPOL Ek III hükümlerine tabi maddeler olarak tanımlar ve bu maddeler hangi sınıfta yer alırsa alsın ayrıca işaretlenir.

Güncel Sürüm: Amendment 42-24 ve İki Yıllık Değişiklik Döngüsü

2026 yılında zorunlu olan sürüm, Amendment 42-24’ü içeren IMDG Code 2024 baskısıdır. IMO yayın sayfasına göre bu baskı 1 Ocak 2026’dan itibaren zorunludur; IMO’nun değişiklik takviminde 2025 yılı, önceki 41-22 ile yeni 42-24’ün birlikte kullanılabildiği geçiş yılı olarak gösterilir.

Kod, Birleşmiş Milletler Tehlikeli Maddelerin Taşınmasına İlişkin Tavsiyeler’deki değişikliklere uyum için iki yılda bir güncellenir. IMO’nun 2025-2034 takvimine göre sıradaki 43-26 değişikliği için 2027 geçiş yılı, 2028 ise tek geçerli yıl olarak planlanmıştır. Türkçe çevirinin 41-22 baskısında kaldığı düşünülürse, sahada güncel İngilizce metnin esas alınması gerekir.

IMDG Kod, ADR ve CTU Kod Arasındaki Farklar

Üç metin aynı tehlikeli yükü farklı aşamalarda düzenler. IMDG Kod denizyolu taşımasının kurallarını koyar; ADR ise karayoluyla tehlikeli madde taşımacılığının kurallarını belirleyen Avrupa anlaşmasıdır. İki metin de sınıflandırma ve ambalaj mantığını Birleşmiş Milletler Tavsiyeleri’nden aldığı için sınıflar ve UN numaraları ortaktır; istif ve ayırma gibi gemiye özgü kurallar ise yalnız IMDG Kod’da bulunur.

CTU Kod, konteyner ve benzeri yük taşıma birimlerinin nasıl paketleneceğine ve sabitleneceğine dair IMO, ILO ve UNECE’nin ortak uygulama kodudur; kendi başına zorunlu değildir, ancak Türk Yönetmeliği emniyetli yükleme için CTU Kod hükümlerine uyulmasını ister (madde 14). Konteyner paketleme ayrıntıları CTU Kod rehberinde, karayolu tarafındaki danışman yükümlülükleri ise TMGD eğitimi sayfasında anlatılıyor.

IMDG Kod Kimleri İlgilendirir?

IMDG Kod, paketli tehlikeli yükün deniz zincirine dokunan herkesi ilgilendirir: gönderen, paketleyen, konteyneri dolduran, taşıma belgesini hazırlayan, yükü kabul eden ve elleçleyen, istif planını yapan ve gemiye yükleyen personel. Kodun 1.3.1.2 hükmü eğitim yükümlülüğünü unvana göre değil, fiilen yapılan işe göre tanımlar.

Türkiye’de kıyı tesisi işleticisi, tehlikeli yük elleçlemesinde ve planlamasında görev alan personelin eğitim alarak belgelendirilmesini sağlamakla yükümlüdür (Yönetmelik madde 11). Bu eğitimin görev başlıkları, yenileme süresi ve süreci IMDG Kod kıyı tesisi eğitimi sayfasında ayrıntılı anlatılıyor. Paketli tehlikeli yüklerde bağımsız kontrol yapan uzmanların rolü ise deniz gözetim yetkilisi eğitimi sayfasında ele alınıyor.

Sık Yapılan Hatalar

IMDG Kod’la ilgili hataların çoğu kodun bilinmemesinden değil, yanlış metne ya da yanlış kurala bakılmasından doğar. Sahada en sık görülen durumlar şunlardır:

• Türkçe çeviriyi esas almak: Çeviri resmi değildir ve 41-22 baskısına aittir; 2026’da geçerli olan 42-24’tür.
• Ürünü ticari adıyla beyan etmek: Belgede ve pakette uygun sevkiyat adı ile UN numarası kullanılır.
• ADR bilgisini doğrudan denize taşımak: Sınıflar ortak olsa da istif, ayırma ve deniz kirletici hükümleri IMDG Kod’a özgüdür.
• Etiket ile işareti karıştırmak: İkisi ayrı yükümlülüktür; biri eksikse paket kurala uygun sayılmaz.
• Paketleme sertifikasını eğitimsiz kişiye imzalatmak: Yönetmeliğin 15. maddesine göre Konteyner/Araç Paketleme Sertifikasını dolduran ve imzalayan kişi IMDG Kod Bölüm 1.3’teki eğitimi almış olmalıdır.

Doğru yöntem, yükü önce UN numarası ve sınıfıyla tanımlamak, ardından ambalaj, işaret, etiket, belge ve konteyner planını güncel sürüme göre birlikte kontrol etmektir.

ADR Kampüs ve IMDG Kod Yetkisi

ADR Kampüs, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığından alınmış IMDG Kod Eğitim Yetki Belgesine sahiptir; belgenin görüntüsü ve e-Devlet doğrulama bilgisi yetki belgelerimiz sayfasında yer alır. Kurum ayrıca DGYEKYB.18 numaralı Deniz Gözetim Yetkilisi Eğitim Kuruluşu Yetki Belgesine sahiptir; belge 17 Kasım 2025 ile 13 Kasım 2030 arasında geçerlidir.

IMDG Kod kıyı tesisi eğitimleri Avcılar’daki merkezde yüz yüze yapılır. Bu rehberdeki olgular IMO, Resmî Gazete ve Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü yayınlarına dayanır.

Sıkça Sorulan Sorular

IMDG Code Türkçe ne demek?

IMDG Code, Türk mevzuatında Denizyoluyla Taşınan Tehlikeli Yüklere İlişkin Uluslararası Kod olarak geçer. Paketli tehlikeli yüklerin gemiyle güvenli taşınması ve deniz kirliliğinin önlenmesi için IMO tarafından hazırlanan kurallar bütünüdür.

IMDG Kod’un resmi Türkçe çevirisi var mı?

Bağlayıcı bir resmi Türkçe metin yoktur. Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü 2022 baskısının (41-22) Türkçe çevirisini yayımlar, ancak çevirinin kendisinde resmi olmadığı ve farklılık halinde İngilizce metnin geçerli olduğu belirtilir.

2026’da geçerli IMDG Code sürümü hangisi?

2026 yılında zorunlu olan sürüm, Amendment 42-24’ü içeren 2024 baskısıdır ve 1 Ocak 2026’dan itibaren tek geçerli sürümdür. IMO takvimine göre sıradaki 43-26 değişikliği için 2027 geçiş yılı olarak planlanmıştır.

IMDG Code ile ADR aynı mevzuat mı?

Hayır. IMDG Kod denizyolu, ADR karayolu taşımasını düzenler. Sınıflar ve UN numaraları ortaktır, ancak gemide istif, ayırma ve deniz kirletici hükümleri yalnız IMDG Kod’da yer alır.

IMDG Kod’da kaç tehlike sınıfı vardır?

IMDG Kod tehlikeli maddeleri dokuz sınıfa ayırır: patlayıcılar, gazlar, alevlenebilir sıvılar, alevlenebilir katılar, yükseltgen maddeler ve organik peroksitler, zehirli ve bulaşıcı maddeler, radyoaktif malzemeler, aşındırıcı maddeler ve muhtelif tehlikeli maddeler.

IMDG Kod eğitimi kimler için zorunludur?

Kod, paketli tehlikeli yükü sınıflandıran, paketleyen, işaretleyen, belgeleyen, elleçleyen ve gemiye yükleyen kıyı personelinin görevine uygun eğitim almasını ister. Türkiye’de kıyı tesisi işleticisi bu personelin eğitim alarak belgelendirilmesini sağlamakla yükümlüdür.